و اوايل پاييز بار مىدهند مانند خيار ، خربزه ، هندوانه ، كدو ، بادنجان و . . . تقريبا همهء محصولات صيفى در بيرجند به عمل مىآيد و كشت آنها بسيار معمول است . در ميان اين محصولات خربزه و هندوانه را به صورت ديم - در « ديمه‌زار » و « بند » ها - نيز مىكارند . هندوانهء ديم از نوع آبى آن بهتر است و مىگويند « خاصيّت » دارد بدين‌جهت آن را بيشتر به صورت ديم مىكارند . خربزهء « بندى » خربزهء مرغوبى است و برخى از انواع آن را كه پوست كلفت‌ترى دارند تا نوروز نگه مىدارند « 1 » . 2 - محصولات و ميوه‌هاى درختى « 2 » : شهرستان بيرجند چون در منطقهء معتدلهء گرم خشك واقع است و هم كوهستان زياد دارد و هم جلگه و دشت ، بدين جهت انواع محصولات و ميوه‌هاى درختى كه مخصوص اين گونه اقليم‌هاست در نواحى مختلف آن - ازجمله در شهر بيرجند و حومهء نزديك آن - به عمل مىآيد مانند آلبالو ، آلو ، آلوچه ، امرود ( گلابى ) ، انار ، انجير ، انگور ، بادام ، به ، پسته ، توت ، زردآلو ، زرشك ، سنجد ، سيب ، شاه‌توت ، شفتالو ( هلو ) ، شليل ، عنّاب ، گردو ، و . . . شمارى از اين محصولات و ميوه‌ها در زندگى مردم و اقتصاد آن ناحيه تأثير فراوان داشته و دارد و در دورهء سخن ما سودهاى بسيار از آن مىبردند و بدين‌جهت كشت و پرورش درخت بسيار معمول بود مانند : 1 - 2 - آلو : اين واژه در بيرجند « االو alu » فراگو مىشود . از انواع آلو دو نوع آن در بيرجند و روستاها كاشته مىشد و اكنون هم مىشود : 1 - 1 - 2 - آلو بخارايى : به اين آلو « االو بخارا alu boxara » مىگفتند و مىگويند . آلو بخارا مرغوبترين نوع آلوست كه مصرف غذايى و از اين نظر ارزش فراوان دارد . اين آلو را پوست مىكنند و خشك مىنمايند و جز اين‌كه خودشان از آن استفاده مىكنند مقدار زيادى از آن را

--> ( 1 ) . در بيرجند به خيار « بادرنگ » ( بادرنگ badereng ) مىگويند ( بادرنگ در فارسى به معنى نوعى خيار است ) و كلمهء « خيار » را به « خربزه » اطلاق مىكنند . نوع بسيار كوچك خربزه ( كمبزه ) را « گلوسك galusk » و خربزه‌هاى كوچك و كم‌شهد آخر پاليز را « ته‌پليزى » ( تاپالزى tapalezi ) مىنامند و به خربزه‌هاى درشت و شيرين و مرغوب « خربزه » و گاه « خربزهء سالارى » مىگويند . ( 2 ) . محصولات و ميوه‌هاى درختى را - در برابر ميوه‌هاى زمينى كه « پادرختى » نام دارند « سردرختى » مىگويند .